جغرافیای طبیعی گیلان

یادداشت «استان گیلان و جغرافیای طبیعی» در سرمقاله روزنامه سوال جواب، شماره 2156، سال نهم، 11 دی 1401 منتشر شد. در بخشی از این سرمقاله آمده است:

گیلان از طرف شمال به دریای خزر، از طرف مشرق به مازندران، از جنوب به قزوین و زنجان و از مغرب به اردبیل محدود می گردد. طول آن از شمال غربی به جنوب شرقی در حدود 225 کیلومتر، و عرض آن از 25 کیلومتر تا 105 کیلومتر تغییر می کند. سرزمین گیلان از دو منطقه ی کوهستانی و جلگه ای تشکیل شده است. منطقه ی گیلان شامل کوهستان های تالش و بخشی از البرز غربی است. فاصله ی کوه و دریا – پهنای جلگه- در همه جای سرزمین گیلان یکسان نیست. قسمت بیشتر این جلگه از رسوب های آبرفتی سفیدرود تشکیل شده است.

از ناهمواری های گیلان می توان به کوه های آن اشاره نمود که از دره ی آستارارود شروع می شود و تا مازندران امتداد می یابد. این ناهمواری ها نتیجه ی حرکات کوه زایی اواخر دوران سوم و شامل دو رشته ی غربی و شرقی است. رشته ی شرقی کوه های گیلان ناهمواری های ناحیه ی دیلمان، عمارلو، سُماموس، دُرفک (دَرفک) ... و ناهمواری های بخش غربی آن کوه های ماسوله، پشت کوه و تالش را شامل می گردد که تا تنگه ی منجیل ادامه می یابد. از قله های معروف گیلان می توان درفک با 2705 متر، ماسوله با 3050، بکروداغ با 3300 و سماموس با 3750 متر را نام برد. سماموس بلندترین قله کوه در استان گیلان است.

آب و هوای گیلان نقش زیادی در اقلیم و پوشش گیاهی آن دارد. مناطق پست ساحلی دارای آب و هوای گرم و مرطوب است که از آن به آب و هوای مدیترانه ای یاد می شود. از مهم ترین ویژگی های این آب و هوا ، بارش مداوم باران و بالا بودن رطوبت هوا به ویژه در فصل تابستان است.

دو عامل مهم در شرایط آب و هوایی گیلان تأثیر مهمی دارد؛ بادهای که در گیلان می وزد، و سواحل پست گیلان که پایین تر از سطح دریاهای آزاد است. بادهای شمالی از بخش پُرفشار سیبری حرکت می کنند و از شمال شرقی به دریای خزر و گیلان می رسند، و بادهای باران زای زمستانی از سمت جنوب اروپا و مدیترانه به غرب ایران و پس از عبور از البرز به سمت گیلان می روند. هرکدام از این بادها، تأثیر خود را بر آب و هوای گیلان دارد. از میان این بادها، باد شمال شرقی تأثیر زیادی بر نزولات جوّی در منطقه گیلان دارد؛ این بادها پس از برخورد با دیواره ی البرز تبدیل به باران می شوند و گیلان را سیرآب و سبب ایجاد پوشش گیاهی متراکم در گیلان می شوند.

شهر باران ...