نمایش های محلی در رشت قدیم

    یادداشت «نگاهی به نمایش, های محلی, در رشت قدیم,»، در صفحه سوم روزنامه گیلان امروز، سال 24، شماره 5965، چهارشنبه 24 فروردین1401، منتشر شد. در بخشی از این یادداشت آمده است:

   بعضی از میادین رشت، مثل میدان زرجوب (لبِ آب) و پل عراق در زمان های قدیم، محل برپایی نمایش (معرکه گیری) های مختلف بود. نمایش لافندبازی یا ریسمان بازی (طناب بازی) که در اعیاد و مراسم خاص توسط بندبازان ماهر اجرا می شد؛ نمایش پرده خوانی، نمایش پهلوانی، نمایش مارگیری، نمایش چشم بندی (شعبده بازی) از جمله ی آن ها بود.

   نمایش پرده خوانی: نمایش پرده خوانی یا شمایل خوانی، نوعی نقالی مذهبی با تکیه بر پرده ای نقاشی شده از وقایع مختلف به ویژه حماسه عاشورا است. پرده در بهترین شکل ۷۲ مجلس دارد که ۳۶۵ چهره را می نمایاند. هر پرده تعداد مشخصی چهره و داستان در خود دارد. این هنر از طریق سنت شفاهی از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود. از پرده خوان های حماسه عاشورا در رشت، می توان از سیدحسینی معروف به درویش نام برد. سیدحسینی ساکن محله حافظ آباد بود و سال هاست فوت کرد. در کنار نمایش پرده خوانی حماسه عاشورا، گاهی نیز نقالی داستان های شاهنامه مثل نبرد رستم و اسفندیار انجام می شد.

نمایش پهلوانی: نمایش پهلوانی در میدان زرجوب (لبِ آب)، سال ها در دست درویش محمد بود؛ وی اندامی ورزیده و ستبر داشت، و با ابزار و آلاتی مانند وزنه ده کیلویی ترازو (پرتاب وزنه و زدن آن به بازو)، میل بزرگ ورزش باستانی، پاره کردن زنجیر قطور به زور بازو، شکستن سنگ های بزرگ با مشت، و ...، برنامه خود را اجرا می نمود. گاهی نیز از شهرستان ها، پهلوانانی به جای او نمایش پهلوانی اجرا می کردند. خانه درویش در اطراف محله زرجوب بود. وی برنامه نمایشی خود را بدون دستیار انجام می داد. او کاسه (ماسخوری) ای از جنس روی داشت که در حین اجرای نمایش، آن را در میان جمعیت می گردانید تا پولی جمع کند. اغلب تماشاگران نیز به فراخور وضع مالی خود، پولی به وی می دادند. عدّه ای سکه های دو و پنج ریالی در کاسه او می انداختند و حتی بچه ها نیز سکه یک ریالی خود را به او می دادند.

  نمایش مارگیری: این نمایش به وسیله عده ای از مارگیران معروف با مارهای بزرگ و متوسط غیرسمی اجرا می شد. هدف اصلی مارگیران در نمایش ها، پُرگویی برای طولانی کردن زمان برنامه، و مبالغه برای کسب درآمد بیشتر بود. از معرکه گیران معروف محله زرجوب رشت می توان به فریدون مارگیر اشاره کرد. در کنار مارگیران رشتی، همیشه گروهی مارگیر شهرستانی نیز بودند که از شهرهای مختلف مثل قزوین و آمل، برای نمایش مارگیری به رشت مسافرت می کردند. آن ها با دادن حق مکان و حق الزحمه همراهی برنامه به هم صنفان خود، در حوالی پل معین زرجوب (پل چوبی که گذر خواهرامام را به میدان تره و بار متصل می کرد) بساط معرکه گیری خود را پهن می کردند.

  نمایش چشم بندی: از دیگر نمایش های خیابانی، نمایش چشم بندی یا شعبده بازی بود، که معمولاً به تنهایی و یا همراه با نمایش های خیابانی دیگر مثل نمایش مارگیری اجرا می شد. در نمایش چشم بندی کارهای مثل قورت دادن سکه و سپس بازیابی آن، درآوردن آتش از دهان، روشن کردن لامپ بدون اتصال سیم به برق، و ... انجام می شد.

شهر باران ...